Dharma Sandehalu

Dharma Sandehalu

తిలక ధారణలోని పరమార్థం ?

తిలక శబ్దం శ్రేష్ఠతా వాచకం. ఒక వ్యక్తి ధరించే వాటిలో శ్రేష్ఠమైనది అనే అర్థంలో నుదుట ధరించే బొట్టుని తిలకమని అంటారు. హిందువులందరు తప్పనిసరిగా నుదుట తిలకాన్ని ధరించేవారు . ఒకవ్యక్తి సనాతన ధర్మాన్ని అనుసరిస్తున్నాడనటానికి గుర్తు బొట్టు పెట్టుకోవటం. భగవంతుణ్ణి నమ్ముతున్నాడనటానికి కూడా బొట్టే నిదర్శనం.

బొట్టు ముఖ సౌందర్యాన్ని పెంచుతుంది. కానీ అదే దాని పరమార్థం కాదు. అది అనునిత్యం జరిపే ఒక గొప్ప సంస్కారం. కనుబొమల మధ్య ప్రదేశంలో వెనుకగా ఆజ్ఞా చక్రం ఉంటుంది. ఆ ప్రదేశాన్ని మధ్య వేలితో సున్నితంగా స్పృశించి ఆజ్ఞాచక్రాన్ని ప్రచోదన చేయటం తిలక ధారణలోని పరమార్థం. శక్తి ప్రసరణ, వితరణ కేంద్రాలైన షట్చక్రాల పైన పెత్తనం చేస్తూ వాటిని తన అదుపులో ఉంచుకునేది, వాటిని ఆజ్ఞాపించి పని చేయించ గలిగినది కనుక భ్రూమధ్యంలో ఉండే ఈ చక్రానికి ఆజ్ఞా చక్రం అనే పేరు సార్థకం. ఇది సరిగ్గా ఉంటే మిగిలిన చక్రాలు వాటి పని అవి చేసుకుంటూ పోతాయి. ఆజ్ఞా చక్రం ప్రచోదనమైతే జ్ఞాన నేత్రం తెరుచుకుంటుంది. అందుకే గురువు శిష్యునికి ఉపదేశం చేసే సమయంలో బొట్టు పెట్టే నెపంతో భ్రూ మధ్య ప్రదేశాన్ని స్పృశించి ఆజ్ఞా చక్రాన్ని ప్రచోదన చేస్తాడు. ఈ విధంగా ప్రచోదన చేసినదానికి సంకేతంగా ఏదో ఒక గుర్తుని ఉంచటం ఆచారంగా వచ్చింది. దీని కోసం భారతీయులు ఉపయోగించిన సామాగ్రి వారి భావ విస్తృతిని తెలియజేస్తుంది. తరచుగా వాడేది కుంకుమ. అది పసుపులో కుంకుమ రాళ్ళు వేసి చేసినది కావచ్చు, నిమ్మరసంలో పసుపు కొమ్ములను నానవేసి చేసినది కావచ్చు, ఇంకా సిందూరం, తిరుచూర్ణం , గంధం, అక్షతలు,విభూతి, చాదు [దీన్ని ఎన్నోరకాలుగా తయారు చేస్తారు]. ఇంకా శక్తి ఉంటే కస్తూరి, పునుగు,జవ్వాది, పచ్చ కర్పూరం, నవ రత్నాలు.. ఎవరి శక్తి ననుసరించి వారి వైభోగం.. ధరించిన తిలకాన్ని బట్టి ఏ సంప్రదాయానికి చెందిన వారో సులభంగా గుర్తించవచ్చు. ముఖాన బొట్టు ఉండటం మరెన్నో అంశాలని సూచిస్తుంది. బొట్టు లేకపోతే అది పాచి మొహం.. ఇంకా స్నానం కాలేదని సామాన్యార్థం. శుభ కార్యాలు చేయటానికి అర్హత లేని సూతక సమయం కూడా కావచ్చు. అంటే, నుదుటనున్న తిలకం శుభ కార్యాలు చేయటానికి, నిత్య నైమిత్తిక కార్యక్రమాలు నిర్వర్తించటానికి అర్హత ఉన్నదని సూచిస్తుంది. అందుకే స్నానం చేయగానే ముందుగా తమ తమ సంప్రదాయాల కనుగుణంగా తిలక ధారణ చేసి మరీ పూజాదికాలు నిర్వర్తిస్తారు. ముత్తైదువలైన స్త్రీలు ముఖాన బొట్టు లేకుండా ఒక్క క్షణమైనా ఉండరు. అది అయిదోతనానికి చిహ్నం కదా! వివాహ సమయంలో వరుడు తన పంచ ప్రాణాలను వధువు శరీరంలో నిక్షేపం చేసే స్థానాల్లో బొట్టుపెట్టుకునే చోటు కూడా ఒకటి. బొట్టు పెట్టుకోవటమే కాదు పెట్టటం కూడా మన సంప్రదాయంలో భాగం. బొట్టు పెట్టటం మర్యాదకి చిహ్నం. ఆహ్వానించటానికి బొట్టు పెట్టి మరీ పిలవటం ఆచారమై పోయింది. ఎవరికైనా పని అప్పచెప్పేటప్పుడు చందన మలది కుంకుమ పెడతారు. పిల్లలకి బొట్టు పెడితే దిష్టి తగలదని నమ్మకం. ఒకప్పుడు మంచి రంగు పరిమళం ఉన్న కుంకుమ తయారు చేయటం ఒక కళగా భావించేవారు. తరువాత ద్రవ రూపంలోను , ఆపై పేస్టు రూపంలోను, తిలకాలు వచ్చాయి. ఇప్పుడు బొట్టు బిళ్ళలు రకరకాల రంగులు, ఆకృతులలో వస్తున్నాయి. ఇవి స్త్రీలకే పరిమితం. కాని, తిలక ధారణ మాత్రం స్త్రీ పురుష భేదం లేక అందరు పాటించ వలసినది. మేలు కూర్చేది.

శిరస్సు మీద శఠగోపం తప్పనిసరా ?

మనం ఏ దేవాలయానికి వెళ్ళినా దైవ దర్శనం చేసుకున్నతర్వాత అక్కడ వున్న పూజారిగారు మన శిరస్సు మీద భగవంతుడి పాదముద్రలు వున్న శఠగోపాన్ని వుంచుతారు. అలా మన శిరస్సు మీద ఆ శఠగోపాన్నివుంచిన ఆ క్షణంలో మనం సర్వ అహంకారాలను పరిత్యజించి వినయంగా తల వంచుతాం. మనం దైవ దర్శనం పూర్తి చేసుకున్నతర్వాత ఒక్కోసారి పూజారి గారు వేరే పనిలో వుంటే ఆయనని అడిగి మరీ మనం శఠగోపం శిరస్సు మీద వుంచుకుంటాం. ఇంతకీ దైవ దర్శనం అయిన తర్వాత శిరస్సు మీద శఠగోపం ధరించడం తప్పనిసరా? అవును.. నిజంగానే తప్పనిసరి.. శిరస్సు మీద శఠగోపం ధరించడం అంటే సాక్షాత్తూ ఆ భగవంతుడి పాదాలను మన శిరస్సు మీద ధరించడం తప్ప మరొకటి కాదు. అంతటి భాగ్యాన్ని కాదనుకుని మనం దేవాలయం నుంచి బయటకు రావడం ఒక గొప్ప అవకాశాన్ని కోల్పోవడమే కదా! ఎందరో దేవతలు పూజించిన పాదాలను మన శిరస్సు మీద ధరించడం కంటే భాగ్యం మరొకటి వుంటుందా? మన శత్రువులు ఎవరైనా మన పాదాలు పట్టుకుంటే మనం వాళ్లని క్షమిస్తాం. అవసరమైతే వాళ్ళకి సహాయం చేస్తాం. మరి భగవంతుడిని ఎంతో ఆరాధించే మనం ఆయన పాదముద్రలను కూడా మన శిరస్సు మీద ధరిస్తే ఆయన మనమీద ఎంత వాత్సల్యం చూపిస్తాడో ఒక్కసారి ఆలోచించండి.

దేవాలయానికి వెళ్ళినప్పుడు తీర్థ ప్రసాదాలతోపాటు శఠగోపం కూడా తప్పకుండా తీసుకోవాలి. కొంతమందికి శఠగోపాన్ని తీసుకోవాలని వున్నా, పూజారి గారికి దక్షిణ ఇవ్వకపోతే బాగోదన్న ఉద్దేశంతో శఠగోపం తీసుకోకుండానే వచ్చేస్తుంటారు. అయితే దక్షిణ లాంటి ‘చిల్లర’ విషయాలను పట్టించుకోకుండా మనం తప్పకుండా శఠగోపం తీసుకోవాలి. శఠగోపంని రాగి, కంచు, వెండితో తయారుచేస్తారు. వాటిపైన విష్ణుపాదాలుంటాయి. శఠగోపాన్ని శిరస్సు మీద వుంచుకున్నప్పుడు మన శరీరంలో అధికంగా వున్న ఉన్న విద్యుత్‌ శఠగోపంలోని లోహంలోంచి బయటకి వెళ్ళిపోతుంది. అందువల్ల మనలో వున్న అధికంగా వున్న ఆవేశం, ఆందోళన తగ్గుతాయి. అందువల్ల ఈసారి మనం దేవాలయానికి వెళ్ళినప్పుడు తప్పకుండా శఠగోపాన్ని శిరోధార్యంగా స్వీకరిద్దాం.

జ్యేష్ఠ మాసంలో వారికి వివాహం చేయకూడదా ?

జ్యేష్ఠ మాసంలో జ్యేష్ఠ సంతాన వివాహం చేయవచ్చా, చేయకూడదా అనే సందేహం చాలామందికి వుంటుంది. ఈ మాసంలో సంప్రదాయం ప్రకారం, ముహూర్త శాస్త్ర ప్రకారం ఉన్న వివరణ ఏమిటో చూద్దాం.

జ్యేష్ఠ మాసంలో, జ్యేష్ఠ పుత్రుని, జ్యేష్ఠ పుత్రిక వివాహం చేయకూడదని పూర్వం నుంచి ఆచారులు చెబుతున్నారు. అయితే ఇక్కడ జ్యేష్ఠులు అంటే ఎవరో తెలుసుకుందాం. మొదట పుట్టిన పుత్రుడు కాని, పుత్రిక కాని జ్యేష్ఠ సంతానం అవుతారు. జ్యేష్ఠ అనేది గర్భానికి సంబంధించినదిగా పరిగణించాలి. మొదటి గర్భంలో పుత్రిక అయినా, పుత్రుడు అయినా వారు జ్యేష్ఠులు. గర్భస్రావమైనా, ప్రథమ సంతానం జీవించకపోయినా, తరువాతి సంతానం జ్యేష్ఠ సంతానం కాజాలదు. ఇక గ్రంథాల ప్రకారం చూసినా జ్యేష్ఠ మాసంలో జ్యేష్ఠ సంతానానికి ఇతర శుభకార్యాలు నిర్వహించడం కూడా శ్రేష్టం కాదని సూచిస్తోంది. అలాగే జ్యేష్ఠ సంతానానికి జ్యేష్ఠ మాసంతో పాటు, మార్గశిర మాసం కూడా శుభకార్యాలకు ఫలప్రదమైన మాసం కాదు. యజ్ఞోపవీతం, వివాహం, కేశఖండన, వంటి శుభకార్యాలు జ్యేష్ఠ సంతానానికి వారు జన్మించిన మాసంలో జరుపకూడదు.

ఏ నక్షత్రశాంతికి ... ఏ వృక్షపూజ చేయాలి?

గ్రహ-నక్షత్రాలు అనుకూలంగా లేకపోతే మనిషి జీవితం కష్టాలతో గడుస్తుంది. ఇలా ప్రతికూలమైన నక్షత్రాలను శాంతింప చేయడానికి వివిధ మార్గాలు ఉన్నాయి. రత్నధారణ, పూజ, హవనం, యజ్ఞం వంటివి. నక్షత్రశాంతికి మరొక ప్రత్యామ్నాయం ఉంది. వివిధ చెట్లను పూజించటంవల్ల నక్షత్ర-గ్రహశాంతి జరిగి వ్యక్తి జీవితంలోని సమస్యలు ఒకటొకటిగా తొలగిపోతాయి.

అశ్విని ఈ నక్షత్ర వృక్షం కుచల. ఈ నక్షత్రంలో జన్మించినవారు కుచల చెట్టును నిత్యం పూజించాలి. చెట్టువేరుకు నీరుపోసి, అక్షతలు చల్లి, ప్రదక్షిణ చేయాలి.
భరణి ఈ నక్షత్ర జాతకులు ఉసిరిక చెట్టుని నిత్యం జలంతో తడిపి ప్రదక్షిణ చేయాలి. పొరపాటున కూడా ఈ చెట్టు దగ్గర మూత్రవిసర్జన వంటివి చేయకూడదు.
àకృత్తిక ఈ నక్షత్ర జాతకులు మేడివృక్షాన్ని నిత్యం నీళ్ళు, అక్షతలతో ప్రదక్షిణ చేయాలి.
రోహిణిఈ నక్షత్రంలో జన్మించినవారు నేరేడు చెట్టు మొదట్లో చెక్కర, బియ్యం లేదా గోధుమపిండి వేసి ఒక గ్లాసు నీరుపోసి ప్రదక్షిణ చేయాలి.
మృగశిరఈ నక్షత్ర జాతకులు బుధవారంరోజు జలంతో రేగుచెట్టుని పూజించటం వల్ల సుఖ సమృద్ధి లభిస్తుంది.
ఆర్ద్రఈ నక్షత్రంలో జన్మించినవారు కృష్ణకమలాన్ని పూజించటం లేదా దీంతో దేవతారాధన చేయటం వల్ల సుఖం కలుగుతుంది.
పునర్వసు ఈ నక్షత్ర జాతకులు తుమ్మచెట్టును ఆరాధించాలి. చెట్టు మొదట్లో నీరుపోసి పూజ చేయాలి.
పుష్యమిఈ నక్షత్రంలో జన్మించినవారు రావిచెట్టుకు నీరుపోసి నిత్యం ప్రదక్షిణం చేయటం శుభకరం.
ఆశ్లేష ఈ నక్షత్ర జాతకులు చంపా వృక్షానికి ప్రతిరోజూ నీరుపోసి పూజించాలి.
మఖఈ నక్షత్రంలో జన్మించినవారుమర్రిచెట్టును పూజించినట్లయితే విశేష ఫలప్రదం లభిస్తుంది.. మర్రిచెట్టు సహజంగానే పూజనీయ వృక్షం. అందరూ పూజిస్తారు.
పూర్వఫల్గుణిఈ నక్షత్రంలో జన్మించినవారు అశోకవృక్షం ఆకులు ఇంటి ద్వారానికి కట్టుకోవటం, వృక్షాన్ని పూజించటం వల్ల సుఖం లభిస్తుంది.
హస్త ఈ నక్షత్ర జాతకులు ఇంట్లో మల్లెచెట్టు నాటి పూజించటం మంచిది. దీనివల్ల వ్యాపారవృద్ధి చెందుతుంది.
చిత్త, మూలఈ నక్షత్రాలలో జన్మించినవారు బిల్వవృక్షాన్ని పూజించాలి. ఇది శివునికి అత్యంత ప్రీతికరం.
స్వాతిమద్దిచెట్టునీ అర్జునవృక్షం అంటారు. ఈ నక్షత్ర జాతకులు మద్ది వృక్షాన్ని సేవించాలి. వీలుకాకపోతే మద్ది బెరడునైనా దగ్గర ఉంచుకోవాలి.
జ్యేష్ఠఈ నక్షత్రంలో జన్మించినవారు వేపచెట్టుని రోజూ నీటితో మొదలు తడిపి సేవించాలి. ఆదివారం నువ్వులు, చెక్కెర మొదట్లో వేయాలి.
పూర్వాషాడ, శ్రావణ ఈ రెండు నక్షత్రాల జాతకులు జిల్లేడుచెట్టును సేవించాలి. బుధవారం చేసే పూజ అధిక ఫలప్రదం.
ఉత్తరాషాడఈ నక్షత్రంలో జన్మించినవారు కదంబ వృక్షానికి ప్రతిరోజూ నీళ్ళు పోయాలి.
ధనిష్ఠఈ నక్షత్రంలో జన్మించినవారు కొబ్బరిచెట్టును పూజించటం శుభం. కానీ, ఇది అన్నిచోట్లా లభించదు. కాబట్టి వీలులేనివారు పూజాగృహంలో కొబ్బరికాయను ఉంచుకుని పూజించాలి.

గాయత్రీ మంత్రానికి అర్థం ?

ఓం పరమాత్మ నామము
భూ అన్నిటి ప్రాణాధారము
భువ అందరి దుఃఖాలను దూరం చేసేది.
స్వవః సుఖాన్ని, ఆనందాన్నిచ్చేది
తత్ ఆ (పరమాత్మ)
సవితు జగత్తుకు తల్లిదండ్రులు (సర్వదేవుని యొక్క)
దేవస్య దేవుని యొక్క
పరేణ్యం వరించే యోగ్యమైన శ్రేష్ఠమైన
భర్గః శుద్ధస్వరూపము (సూర్యుని ఎరుపు)
ధీమహి ధ్యానము చేస్తారు, ధారణ చేస్తారు
యః సవితాదేవ, పరమాత్మ
నః మనయొక్క
ధియః బుద్ధుల
ప్రచోదయాత్ మంచిపనులలో వుంచుగాక

అర్థం "హే! మూడు లోకాల స్వామీ! ప్రాణరక్షకా! అందరి దుఃఖాలను దూరం చేసేవాడా! అందరికీ ఆనందం, సుఖం కలిగించేవాడా! జగత్ పితా, జగత్ మాట స్వరూపమైన, దివ్య, పవిత్ర తేజాన్ని మేము ధ్యానిస్తున్నాము. మా బుద్ధులను చైతన్య, జాగృతం చేసి మంచి కార్యాలలో పాల్గొనేటట్టు చేయి స్వామీ''

భక్తిలో రకాలు ?

  1. 1        శ్రవణ భక్తి : సత్పుతురుషుల వాక్యాలు, సంద్గ్రంథాలు విన్న మానవుడు మంచివాడుగా మారడానికి వీలవుతుంది. ఇది జ్ఞానానికి మార్గం చూపుతుంది. దీనివలన మానవులకు భగవంతుని పట్ల విశ్వాసం పెరుగుతుంది. పరీక్షిత్తు శ్రవణ భక్తి నాశ్రయించి మోక్షాన్ని పొందాడు.
  2. 2         కీర్తనా భక్తి : భగవంతుని గుణ విలాసాదులను కీర్తించుట కీర్తనా భక్తి. భగవంతుని సాఅక్షాత్కరింప చేసుకోడానికి కీర్తన భక్తి ఉత్తమమైనది. వాల్మీకి, నారదుడు, తుంబురుడు, ప్రహ్లాదుడు, ఆళ్వారులు, నయనార్లు, రామదాసు మొదలైన వారు కీర్తన భక్తితో పరమపదం పొందారు.
  3. 3        స్మరణ భక్తి : భగవంతుని లీలలను మనస్సులో నిలుపుకొని స్మరించుట స్మరణ భక్తి. ఇది నామస్మరణం, రూపస్మరణం, స్వరూపస్మరణం అని మూడు విధాలు. మునులు, ప్రహ్లాదుడు, ధ్రువుడు, తులసీదాసు త్యాగరాజు మొదలైన వారు స్మరణ భక్తితో ధన్యులైనారు.
  4. 4        పాదసేవన భక్తి : భగవంతుని సర్వావయవాలలో ప్రాముఖ్యం వహించినవి పాదాలు. వీటిని సేవించడం భక్తులు భగవంతుని పవిత్రసేవతో సమానం. భరతుడు, గుహుడు మొదలైన వారు ఈ పాదసేవ ద్వారా ముక్తులైనారు..
  5. 5        అర్చన భక్తి : ప్రతిరోజు తులసి పుష్పాదులు, ఇతర సుగంధ ద్రవ్యాలను సమర్పించి అర్చారూపంలో దేవుని పూజించడం అర్చనా భక్తి. మానవులు తాము నమ్ముకున్న భగవంతుని అర్చనా మూర్తులను ప్రతిష్టించుకొని పూజాద్రవ్యాలతో ధూప దీప నైవేద్యాలతో దేవతలను అర్చించడం ప్రస్తుత సమాజంలో ఎంతో ప్రాచుర్యంలో ఉంది.
  6. 6         వందన భక్తి : వందనం అనగా నమస్కారం. తన యందు మనస్సు నుంచి భక్తులై పూజింపుమని, నమస్కరింపుమని కృష్ణ పరమాత్మ భగవద్గీతలో ఉద్భోవించాడు. ఎన్ని యాగాలు చేసినా, శాస్త్రాలు చదివినా భగవంతుని నమస్కరించని వాడు ఆ ఫలితాన్ని పొందలేడు.
  7. 7        దాస్య భక్తి : ప్రతి మానవుడు తనకు ఇష్టమైన దేవునకు ఎల్లప్పుడు సేవకుడై, దాసుడై భక్తి శ్రద్ధలతో పూజించాలి. కులశేఖర అళ్వారు దాస్య భక్తికి అత్యంత ప్రాధాన్యమిచ్చారు. హనుమంతుడు, లక్ష్మణుడు మొదలైన వారు దాస్య భక్తి నాశ్రయించి ముక్తిని పొందారు.
  8. 8        సఖ్య భక్తి : సఖ్యం అనగా స్నేహం. స్నేహం కలగని మంచిలేదు. భగవంతునితో సఖ్యమేర్పరచుకున్న వారు ధన్యులు. అర్జునుడు, సుగ్రీవుడు మొదలైన వారు సఖ్య భక్తితో స్వామికి ప్రీతిపాత్రులైనారు.
  9. 9         ఆత్మ నివేదన భక్తి లేదా ప్రపత్తి : ఆత్మనివేదన మనగా భగవంతుడు తప్ప అన్యులెవరూ లేరని శరణాగతి కోరడం. భక్తి మార్గాలన్నిటికన్నా ఆత్మనివేదన మోక్షమార్గానికి సులభమైన మార్గం. ఈ మార్గాన ద్రౌపతి, గజేంద్రాదులు ముక్తులైనారు

పూజామందిరంలో ఎన్ని విగ్రహాలు ఉండాలి?

శ్లో || ఆదిత్య గణనాథం చ దేవీం రుద్రం చ కేశవం |
పంచదైవత్యమిత్యుక్తం సర్వకర్మసు పూజయేత్ ||

మన హిందూ సాంప్రదాయంలో కులాలకు అతీతంగా ఆస్తికులైన వారందరూ తమ పూజా మందిరాలలో ఐదుగురు (పంచదేవాతలు) విగ్రహాలను ఉంచి పూజించాలి. అవి సూర్యుడు, గణేశుడు, (దేవి) పార్వతి, శివుడు, విష్ణువు. వీరిని సమిష్టిగా పంచాయతన అని వ్యవహరిస్తారు. పంచభూతాలకు ప్రతీకగా కూడా భావించవచ్చు. మన హిందూ, సనాతన సాంప్రదాయ రీత్యా ఈ పంచాయచన పూజ ఎంతో శ్రేష్ఠమైనదిగా మహా ఋషులు తెలిపారు. సకల శుభకార్యాలలోనూ, ప్రతినిత్యం ఈ ఐదుగురు దేవతను పూజించటం ఆ గృహంలో నివశించేవారందరికీ శ్రేయస్సు చేకూరుతుంది. ఈ ఐదుగురు దేవతలా విగ్రహాలు, చిన్నవి మీ గుప్పిటలో సరిపోయే కొలత ఉన్నవి వీటిని ఒక పళ్ళెంలో వుంచుకుని పూర్వాభిముఖంగా కూర్చుని పూజ చేయాలి. ప్రతిరోజూ శుభ్రమైన బట్టతో శుభ్రపరచాలి. సమయాభావం ఉన్నవారు కేవలం ఐదు నిమిషాలలో పూజ పూర్తి చేయవచ్చు. అది ఎలాగంటే ...? కేవలం పంచ ఉపచార పూజ ... దేవతల పేర్లు చెప్పి 1. గంధం 2. పుష్పం 3. ధూపం 4. దీపం 5. నైవేద్యం సమర్పయామి అంటే చాలు. అయితే అన్నిటికంటె ముఖ్యంగా భగవంతుని పూజలో, ఉపచార సమర్పణలో అర్చనచేసే వ్యక్తి భక్తిశ్రద్ధలే గీటురాళ్ళు. అందుకే చివరగా శాస్త్రం "తత్ర భక్తి శ్రద్ధా గరీయసీ'' అంటుంది.

దైవానికి నమస్కరించే పద్ధతి ఎలా ఉండాలి ?

దేవుడి విగ్రహానికి కుడివైపున పూజారి ఉంది పూజాలు నిర్వహిస్తూ ఉంటాడు. ప్రదక్షిణ విధానంగా దేవుని పూజా ద్రవ్యాలు సమర్పిస్తూ హారతి పడతాడు. ఈ కార్యక్రమం పూజారి దేవునికి కుడివైపున ఉన్నప్పుడే సాధ్యమవుతుంది. ఈ స్థితిలో భక్తులు దేవుడికి ఎదుట ఎడమ ప్రక్కన ఉండాలి అలా ఉన్నప్పుడు దైవమూ, అర్చనా కార్యక్రమాలు స్పష్టంగా కనబడతాయి. అర్చన సందర్భంలో భక్తులు అధికంగా ఉంటే ఈ పద్ధతి కుదరదు. దైవానికి కుడి, ఎడమ ప్రక్కల భక్తులు చేరిపోవలసి వస్తుంది. దానిని దోషంగా పరిగణించకూడదు. అవసరసమయంలో అనుకూలతను అనుసరించుమని చెప్పారు పెద్దలు.

ఇక్కడ మరొక విషయాన్ని కూడా గమనించాలి. దైవవిగ్రహం మన దృష్టి మార్గాన్ని కంటే ఎత్తయిన పీఠం మీద నెలకొల్పబడి ఉంటే ఎట్టఎదుట నిలబడి నమస్కరించడంలో ఆ దోషం లేదు. ఎత్తయిన పీఠంపై దేవుడు ఉన్నప్పుడు మనం ఎట్ట ఎదుట నిలబడితే ఆయన పాదాల మీద మన దృష్టి పడుతుంది. అలా మనం ఎదుట నిలబడి నమస్కరించడమంటే దేవుని పాదాలకు నమస్కరించినట్లవుతుంది అలా దేవుని చరణారావిందాలకు వందనములు చేసినట్లే! దైవ విగ్రహం ఆపాదమస్తకం (పాదాలనుండి తల వరకూ) లేకపోయినా పాదాల స్థానం మారదన్నది స్పష్టం.

పూజకి పుష్పాలు తప్పనిసరా ...? వాటి ఫలితాలు ?

భక్తి పూర్వకంగా, పరిశుద్ధమైన మనస్సుతో ఎవరైతే నాకు ఒక ఆకును గాని, పుష్పాన్నిగాని, పండును గాని, కొంచెం జలాన్ని గాని సమర్పిస్తారో అలాంటివారి భక్తి నైవేద్యాన్ని తృప్తిగా విందారగిస్తాననిశ్రీకృష్ణ భగవానుడు ‘గీత’లో చెప్పాడు. నిజమైన భక్తి నిశ్చలమైన, పరిశుద్ధమైన మనస్సుతోనే సంప్రాప్తిస్తుంది. ఎవరైతే దైవాన్ని పరిశుద్ధమైన, నిష్కపటమైన మనస్సుతో పూజించి తరిస్తారో అలాంటి వారిని ఆ దైవం వెన్నంటే ఉండి కాపాడుతుంది. భగవదారాధనలో పుష్పాల పాత్ర అమోఘమైనది. సాక్షాత్తు శ్రీక్రిష్ణభగవానుడే తన అర్చనా విధానంలో పుష్పాలను చేర్చడం ఇందుకు నిదర్శనం. అందువల్ల పూజా విధానంలో పుష్పాలు తప్పనిసరి అయిన వస్తువులుగా మారాయి.

దేవాలయంలోని దేవతా విగ్రహానికి ఎదురుగా నిలబడి ప్రార్ధన చేయరాదా?

పిల్లలు దేవతా విగ్రహానికి ఎదురుగా నిలబడి ఉంటే పక్కకు జరిగి నిలబడమని పెద్దలు మందలిస్తారు. అనేక దేవాలయాలలో ఈ సమస్య లేకుండా ఉండేలా విగ్రహానికి ఎదురు భాగంలో ఇనుప కంచెను నిర్మిస్తారు. విగ్రహాన్ని సూటిగా కాకుండా కాస్త ఎడంగా కుడివైపునకు కానీ, ఎడమవైపునకు కానీ నిలబడి దేవుడిని చూస్తూ ప్రార్థించవచ్చు. సూటిగా దేవుడి దృష్టి పడేలాకాక ౩౦ డిగ్రీలు పక్కగా చేతులు జోడించి నిలబడి ప్రార్ధనలు చేయాలి.

దేవతా విగ్రహం నుండి వెలువడే దైవకృపా శక్తి సర్పగతిలో తరంగాలుగా ప్రవహిస్తూ భక్తుడిని చేరుతుంది. కాబట్టి విగ్రహం దగ్గర ఉన్నప్పుడు చేతులు జోడించి ఉంచి కళ్ళు మూసుకొని పరిపూర్ణంగా దైవధ్యానంలో మునిగి ఉండాలి. అలా చేతులు జోడించి ఉండటం వల్ల మెదడు నుండి ప్రాణశక్తి కలిగివుంటుంది. కాబట్టి అలా నమస్కారం పెట్టి ఉంచడం ద్వారా శారీరిక బలం, బుద్ధిబలం మరియు ఆత్మవిశ్వాసం పొందుతారు. మానవదేహం సూటిగా దైవ విగ్రహం నుండి వెలువడుతున్న దివ్యకిరణాలను భరించలేదు. అందుకే విగ్రహానికి సూటీగా ప్రార్ధన చేయరాదని చెప్పబడింది.